آیا میتوان سن بیولوژیکی سلولها را به عقب برگرداند؟ یک کارآزمایی بالینی پرسروصدا در تلاش است پاسخ این پرسش قدیمی علم را پیدا کند.
به گزارش تجارت نیوز، ایده جاودانگی و بازگرداندن جوانی قرنها در افسانهها و داستانهای علمیتخیلی حضور داشت، اما اکنون به مرحله آزمایش انسانی نزدیک شده است. سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) بهتازگی مجوز نخستین آزمایش انسانی مبتنی بر «بازبرنامهریزی جزئی سلولی» را صادر کرده؛ اقدامی که یکی از مهمترین نقاط عطف علم طول عمر محسوب میشود.
از کشف برنده نوبل تا آزمایش انسانی
ریشه این فناوری به سال ۲۰۰۶ بازمیگردد؛ زمانی که دانشمند ژاپنی «شینیا یاماناکا» نشان داد با وارد کردن چند فاکتور ژنی خاص میتوان سلولهای بالغ را به حالتی جوان و شبیه سلولهای بنیادی بازگرداند. این کشف جایزه نوبل را برای او به همراه داشت و حوزهای جدید را شکل داد: جوانسازی با «ریست کردن ساعت زیستی سلول» بدون تغییر DNA.
از آن زمان، آزمایشهای حیوانی نتایج امیدوارکنندهای نشان دادهاند؛ از ترمیم بافتها و بهبود عملکرد اندامها تا بازیابی سلامت سلولی در موجودات پیر. اما انتقال این نتایج به انسان بسیار پیچیده است، زیرا بازبرنامهریزی کامل میتواند باعث رشد کنترلنشده سلولها یا حتی سرطان شود. به همین دلیل رویکرد فعلی «بازبرنامهریزی اپیژنتیکی جزئی» است — یعنی جوانتر کردن رفتار سلول بدون پاک شدن هویت آن.
پروژه ER-100 و ورود سیلیکونولی
چند روز پس از آنکه ایلان ماسک در اجلاس داووس گفت احتمالاً پیری «مسئلهای قابل حل» است، دیوید سینکلر استاد دانشگاه هاروارد اعلام کرد که آزمایش انسانی بهزودی آغاز میشود. این پروژه با نام ER-100 توسط استارتاپ Life Biosciences، که سینکلر از بنیانگذاران آن است، توسعه یافته است.
هدف اولیه درمان گلوکوم (آبسیاه) است؛ بیماریای که به عصب بینایی آسیب میزند. در این آزمایش، ویروسهایی حامل سه ژن بازبرنامهساز به یک چشم بیماران تزریق میشوند. برای جلوگیری از فعال شدن بیش از حد، ژنها تنها هنگام مصرف دوز پایین آنتیبیوتیک داکسیسایکلین فعال خواهند بود. محققان ابتدا حدود ۱۲ بیمار را بررسی میکنند و پاسخ ایمنی، تحمل درمان و بهبود عملکرد بینایی را زیر نظر میگیرند. سرمایهگذاری عظیمی نیز به این حوزه وارد شده و شرکتهایی مانند Altos Labs، New Limit و Retro Biosciences، با حمایت چهرههای بزرگ فناوری، بر روی فناوری جوانسازی سلولی کار میکنند.
چرا دانشمندان به پیری بهعنوان یک بیماری نگاه میکنند؟
دانشمندان اکنون بسیاری از بیماریهای وابسته به سن مانند نابینایی و بیماریهای عصبی و مشکلات قلبی، را پیامد مستقیم پیری سلولی میدانند، نه بیماریهایی جداگانه. طبق این دیدگاه، اگر علت بنیادی پیری متوقف شود، چندین بیماری همزمان درمان خواهند شد. سینکلر معتقد است علت اصلی پیری از دست رفتن «اطلاعات اپیژنتیکی» در سلولهاست؛ همان چیزی که تعیین میکند کدام ژنها روشن یا خاموش باشند.
بازبرنامهریزی سلولی بسیار قدرتمند است، آنقدر که در حیوانات آزمایشگاهی گاهی باعث ایجاد تومور شده است. به همین دلیل نسخه انسانی این فناوری محدود و کنترلشده طراحی شده تا سلول فقط «جوانتر رفتار کند» نه اینکه کاملاً به حالت جنینی بازگردد. برخی دانشمندان هنوز تردید دارند بتوان آن را واقعاً «معکوس کردن پیری» نامید. با این حال، اگر آزمایش موفق شود، نخستین بار در تاریخ بشر خواهد بود که درمانی با هدف جوانسازی واقعی بافتها در انسان انجام میشود.
