پس از سیل اخیر نپال، ماهوارهها، پهپادها و رادارها همچنان وضعیت منطقه را زیر نظر دارند تا تغییرات زمین و خطرات احتمالی بعدی شناسایی شود.
به گزارش تجارت نیوز، وقتی رانش زمین در مناطق کوهستانی رخ میدهد، نخستین مشکل امدادگران فقط یافتن افراد گرفتار نیست؛ آنها باید همزمان بفهمند زمین کجا شکسته، کدام دامنه هنوز ناپایدار است، مسیر آب به چه وضعیتی درآمده و کدام مناطق ممکن است دوباره در معرض خطر قرار گیرند. در حادثه اخیر نپال، ترکیبی از ماهوارهها، پهپادها، رادارها و تجهیزات نقشهبرداری سهبعدی به کمک تیمهای امدادی آمد تا تصویری از منطقهای بسازد که دسترسی مستقیم به بخشهایی از آن دشوار یا خطرناک است. این فناوریها هرکدام بخشی از پازل را میبینند؛ از تغییرات گسترده سطح زمین در تصاویر ماهوارهای تا کوچکترین نشانههای ناپایداری در دامنهها.
صبح چهارشنبه ۲۶ آگوست، تودهای عظیم از یخ و سنگ در ارتفاع بیش از ۵۲۰۰ متری کوه لانگتانگ لیرونگ، در مرز نپال و تبت، فروریخت. طبق گزارش سازمان زمینشناسی آمریکا، این توده با سرعتی مهارناپذیر ۱۲۰۰ متر سقوط کرد و انرژی حاصل از برخورد آن، لرزهای معادل بزرگای ۵.۲ ریشتر در سراسر جهان ثبت کرد؛ لرزهای که در ابتدا با یک زمینلرزه واقعی اشتباه گرفته شد. دیوار آب و گل و تختهسنگ حاصل، در ۲۲ کیلومتر نخست مسیر خود با سرعت متوسط ۱۹۳ کیلومتر بر ساعت درهٔ بوتهکوشی را درنوردید و در کمتر از هفت دقیقه به گذرگاه مرزی گیرونگ رسید.
ماهواره؛ نخستین تصویر از منطقهای که دسترسی به آن دشوار است
یکی از نخستین ابزارهای بهکارگرفتهشده، سنجش از دور ماهوارهای بود. دادههای ماهوارهای برای بررسی وضعیت بندر جیرونگ، توده رانشی، مسیر حرکت گلولای و دریاچه پشت سد طبیعی ایجادشده بر اثر حادثه به کار رفتند. مزیت این فناوری در چنین شرایطی، امکان بررسی گسترده منطقه بدون نیاز به حضور مستقیم نیروها در نقاط پرخطر است.
اهمیت تصاویر ماهوارهای زمانی بیشتر میشود که بتوان تصاویر قبل و بعد از حادثه را کنار هم گذاشت. شرکت علوم و فناوری هوافضای چین اعلام کرده است که تا صبح ۲۷ اوت، ۹ نوبت تصویربرداری ماهوارهای برای منطقه برنامهریزی و ۶ تصویر پس از حادثه بهسرعت تهیه شده بود؛ همچنین ۴ تصویر تاریخی برای مقایسه در اختیار تیمهای امدادی قرار گرفت. در این عملیات چندین ماهواره از جمله ماهوارههای «گائوفن-۴»، «گائوفن-۶»، «محیط و کاهش بلایا-۲ بی»، «گائوفن-۳»، «منابع-۱،۰۲ئی» و «کاوشگر زمینی-۱ آ» به کار گرفته شدند.
رادار؛ چشم ماهوارهای در میان ابر و مه
اما تصویربرداری ماهوارهای همیشه به معنای استفاده از دوربینهای معمولی نیست. در منطقهای کوهستانی مانند جیرونگ، ابر، مه و شرایط جوی نامساعد میتواند تصویربرداری اپتیکی را محدود کند. اینجاست که ماهوارههای راداری اهمیت پیدا میکنند.
رادارهای دهانه مصنوعی یا اسایآر با ارسال و دریافت امواج رادیویی، تصویری از سطح زمین ایجاد میکنند و برخلاف تصویربرداری نوری، برای کارکردن الزاماً به آسمان صاف و نور روز وابسته نیستند. در جریان این حادثه نیز تصاویر راداری برای شناسایی تغییرات منطقه و بررسی آثار رانش زمین به کار گرفته شدند.
یکی از نمونههای مورد توجه، ماهواره «دینجیان-۱» بود که نخستین تصاویر راداری پس از حادثه را از منطقه تهیه کرد. چنین دادههایی علاوه بر نشاندادن محدوده تغییرکرده زمین، میتوانند برای مقایسه وضعیت سطح زمین پیش و پس از حادثه مورد استفاده قرار گیرند.
پهپادها؛ رفتن به جایی که ماهواره جزئیات کافی ندارد
ماهواره تصویری وسیع از منطقه ارائه میدهد، اما برای تصمیمگیری در مقیاس چند متر یا حتی کوچکتر، امدادگران به دادههای نزدیکتر نیاز دارند. اینجا پهپادها وارد عمل میشوند.
در عملیات جیرونگ، پهپادها برای شناسایی مناطق آسیبدیده، بررسی مسیرهای رانش و پایش دریاچه ایجادشده پشت سد طبیعی به کار گرفته شدهاند. استفاده از پهپاد این امکان را میدهد که تیمهای امدادی بدون ورود مستقیم به دامنههای ناپایدار، اطلاعات تازهای از وضعیت زمین دریافت کنند. منابع رسمی چین نیز از استفاده همزمان از پهپاد، سنجش از دور ماهوارهای و پایش میدانی برای رصد خطرات ثانویه خبر دادهاند.
رادارهای زمینی؛ مراقبت از دامنههایی که هنوز میتوانند حرکت کنند
یکی از مهمترین خطرها پس از رانش زمین، پایان حادثه اصلی نیست؛ رانشهای ثانویه ممکن است زمانی رخ دهند که نیروهای امدادی در منطقه حضور دارند. به همین دلیل در محل عملیات، تجهیزات پایش دامنه و بهویژه رادارهای پایش شیب مستقر شدهاند.
این تجهیزات تغییرات سطح دامنه را بهصورت مستمر دنبال میکنند. اگر بخشی از زمین دچار جابهجایی شود، دادههای راداری میتوانند به تیمهای امدادی در ارزیابی خطر و تصمیمگیری درباره ادامه عملیات کمک کنند. مقامهای چینی نیز تأکید کردهاند که پایش ماهوارهای، پهپادی و میدانی برای دنبالکردن خطرات ثانویه بهصورت همزمان ادامه دارد.
هواشناسی؛ پیشبینی چیزی که ممکن است بعد از رانش اتفاق بیفتد
لایه دیگری از این سامانه، پایش هوا و بارش است. تیمهای هواشناسی با استفاده از دادههای ماهوارهای و ایستگاههای خودکار قابلحمل، شرایط جوی منطقه را دنبال میکنند. این اطلاعات برای عملیات امدادی اهمیت مستقیم دارد؛ زیرا بارش جدید میتواند وضعیت دامنهها، مسیر جریان آب و پایداری سد طبیعی ایجادشده را تغییر دهد.
در واقع، اطلاعات هواشناسی در اینجا فقط برای پیشبینی وضعیت آبوهوا نیست؛ بلکه یکی از ورودیهای ارزیابی خطرات ثانویه است. تیمهای امدادی باید بدانند آیا بارش جدید میتواند احتمال رانش مجدد یا تغییر وضعیت آب در منطقه را افزایش دهد یا نه.
از عکسهای هوایی تا مدل سهبعدی زمین
دادههای پهپادی تنها به تصاویر و ویدئوهای معمولی محدود نمیشوند. تصاویر هوایی را میتوان برای ساخت مدل سهبعدی از زمین نیز به کار گرفت؛ مدلی که در آن شکل دامنهها، تودههای رانشی، مسیر آب و موانع ایجادشده قابل بررسی است.
در عملیات امدادی جیرونگ، تجهیزات نقشهبرداری و اسکن سهبعدی نیز در کنار پهپادها به کار گرفته شدهاند. هدف از این کار، تبدیل محیط پیچیده و ناپایدار منطقه به دادهای است که بتوان آن را اندازهگیری و با تصاویر قبلی مقایسه کرد. گزارشهای رسمی چین از استفاده از پهپاد، رادار شیب و تجهیزات پایش برای بررسی وضعیت سد طبیعی و خطرات پیرامون آن خبر میدهند.
همه این فناوریها چگونه کنار هم قرار میگیرند؟
در جیرونگ، هر فناوری یک قطعه از پازل را در اختیار امدادگران میگذارد: ماهوارهها نمای گسترده منطقه را فراهم میکنند، رادارهای ماهوارهای تغییرات سطح زمین را حتی در شرایط نامناسب جوی دنبال میکنند، پهپادها به نقاط نزدیکتر میروند، مدلسازی سهبعدی شکل زمین را بازسازی میکند و رادارهای زمینی تغییرات دامنههای حساس را زیر نظر میگیرند. دادههای هواشناسی نیز شرایطی را که میتواند خطر را تشدید کند، رصد میکند.
به همین دلیل، فناوری در این عملیات صرفاً ابزار «دیدن» منطقه نیست؛ مجموعهای از سامانههای مختلف برای ساخت یک تصویر بهروز از محیطی است که خودِ حضور انسان در آن میتواند خطرناک باشد. این رویکرد به امدادگران اجازه میدهد پیش از ورود به یک محدوده، اطلاعات بیشتری درباره وضعیت زمین، آب و خطرات احتمالی آن داشته باشند.
منبع: فارس
